معرفی و دانلود کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی: ناگفته‌هایی از عشق و ازدواج در ایران مدرن

معرفی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی: ناگفته‌هایی از عشق و ازدواج در ایران مدرن

یک ازدواج پنهانی، ایده‌ی جستار جامعه‌شناسانه‌ای است که هم‌اکنون مقابل خود می‌بینید. افسانه نجم آبادی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی را با یک تجربه‌ی شخصی آغاز می‌کند: ازدواج دوم پدرش با زنی دیگر. این پژوهشگر مطالعات زنان، همین سوژه‌ی ساده را بسط و گسترش می‌دهد تا به موضوع مهم‌تری در بستر تاریخ، فرهنگ و سنت ایرانیان بپردازد: ازدواج و عقد زناشویی در گذار ایران از سنت به مدرنیته.

درباره‌ی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی

شنیدن خبر ازدواج مخفیانه‌ی پدر، آن هم بعد از مرگش، تجربه‌ی ساده‌ای نیست. این همان خاطره‌ی تلخی است که افسانه نجم آبادی (Afsaneh Najmabadi) در ابتدای کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی (Familial Undercurrents) به آن اشاره می‌کند. البته قصد او از تعریف کردن ازدواج پنهانی پدر مرحومش با زنی به نام منصوره و از راه رسیدن خواهر ناتنی، خاطره‌گویی یا نقد از رفتار مردهای ایرانی نیست. این پژوهنده‌ی تاریخی که پیش از این نیز در آثار خود به مسائل زنان پرداخته بود این حادثه‌ی ناخوشایند را بهانه‌ای می‌کند تا در اثر تازه‌ی خود به پرسش‌هایی اساسی‌تر بپردازد.

ازدواج ایرانی؛ از سنت‌های چندهمسری تا تابوهای مدرن

چه علل و عواملی ساختارهای سنتی و دودمانی ازدواج ایرانی را تا این اندازه به الگوهای مدرن آن تغییر داده‌اند؟ شاید این سؤال در نظرتان کمی عجیب باشد؛ زیرا هنوز هم می‌توان با اطمینان بالایی از اهمیت ازدواج در چارچوب فرهنگ ایرانی صحبت کرد. پیوند زناشویی با تمام تغییر و تحولات خود در دهه‌های گذشته همچنان موضوعی مهم و تا حدی حساس برای قشر بزرگ جامعه‌ی ایرانی است و شباهت چندانی به قالب مدرن و فرنگی ندارد.

اما برای درک بهتر سؤال اول و منظور از عبارت «ساختارهای سنتی» خوب است یادآوری کنیم که در گذشته‌ای نه چندان دور چندهمسری پدیده‌ای کاملاً مرسوم شمرده می‌شد اما امروزه در طیف عموم جامعه یک ضدارزش تلقی می‌شود. یا می‌توان به امر صیغه یا ازدواج موقت اشاره کرد که با وجود رونق و ترویج آن در سده‌ی اخیر، امروزه ابداً امری پسندیده انگاشته نمی‌شود. با این حساب می‌توانیم با اطمینان خاطر خوبی به سراغ بخش‌های بعدی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی برویم و از تغییرات اساسی در فرهنگ ازدواج ایرانی در سال‌های اخیر صحبت کنیم.

دگردیسی خانواده‌ی ایرانی: از عمارت‌های قجری تا آپارتمان‌های نقلی

افسانه نجم آبادی با جست‌وجو در اسناد و مدارک ازدواج زوج‌های مختلف سعی می‌کند تا به شمایلی کلی از ازدواج در جامعه‌ی دیروز و امروز ایران برسد. نامه‌های عاشقانه، عکس‌ها، قباله‌های ازدواج و سیاهه‌های جهیزیه بخشی از ابزارهای اصلی او برای ترسیم این الگوی کلی و روند تغییرات آن است. نویسنده‌ی این پژوهش جامعه‌شناسانه، تنها به اسناد شخصی اکتفا نمی‌کند و در مرحله‌ی بعد به سایر علل و عوامل مؤثر در فرهنگ ازدواج ایرانی می‌پردازد. معماری شهری، خداحافظی با اندرونی و خانه‌های حیاط‌دار و سلام به آپارتمان‌های کوچک، یکی از عوامل پررنگ در شکل‌گیری شمایل تازه‌ی خانواده‌ی ایرانی است؛ بحثی که در کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی مفصلاً آن را دنبال خواهیم کرد.

نمی‌توان از ازدواج حرف زد و از عشق صحبت نکرد. با این وجود، صحبت از عاشقی و دلدادگی آن هم در جامعه‌ی پدرسالار ایران از آن پژوهش‌های پرکار است که البته افسانه نجم آبادی به درستی از پس آن برمی‌آید. نگارنده‌ی این جستار فرهنگی، برای درک بهتر از فضای روابط رمانتیک و «ازدواج عاطفی» در ایران، به رمان‌های عاشقانه و نمایشنامه‌های طنز سر می‌زند و مجموعه‌ی انتظارات جامعه برای بیرون آمدن از لاک عقب‌ماندگی فرهنگی را در هنر و ادبیات انتقادی آن دوران جستجو می‌کند. تأثیر اشتغال و تحصیل بانوان و رسانه‌ها در فرایند انتخاب همسر از دیگر موضوعاتی است که نویسنده‌ی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی با هوشمندی به سراغ آن می‌رود.

جریان‌های پنهان خانوادگی: چرا مردان به زندگی مخفیانه روی می‌آورند؟

قبل‌تر به مقوله‌ی چندهمسری به عنوان یک ضدهنجار اجتماعی اشاره شد. در این جاست که افسانه نجم آبادی مفهوم جالب‌توجهی را پیش روی مخاطب خود قرار می‌دهد: «خانواده‌ی پنهانی». نویسنده به عنوان کسی که تجربه‌ی مستقیمی با این موضوع داشته و به عنوان دختری که بعدها از وجود زن و بچه‌ی پنهانی پدر خود خبردار شده؛ پرسش‌های زیادی مقابل خود قرار می‌دهد: چرا برخی از مردها با حفظ ظاهرِ تک‌همسری همچنان به زندگی پنهان روی می‌آورند. چه دلایلی مردان را به این شکل از پنهان‌کاری سوق می‌دهد، آن هم مردانی که تا دهه‌های پیش با افتخار کامل چند همسر اختیار می‌کردند؟

در بخش‌های دیگر از کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی و در ادامه‌ی بحث چندهمسری می‌توان به موضوع تجدید فراش شوهر، خیانت و طلاق و فرزندپروری نیز پرداخت. نویسنده برای صحبت از این موارد به سراغ نمونه‌های آشنای دیگر همچون زندگی فخرعظمی ارغون، شاعر و نویسنده‌ی ایرانی و افضل وزیری، استاد موسیقی و بی‌بی‌خانم استرآبادی می‌رود و آسیب الگوهای پیچیده و چندلایه فرهنگ ایران بر زنان را از نمایی نزدیک‌تر بررسی می‌کند.

نمی‌توان از رابطه‌ی عمیق و متقابل فرهنگ و زبان غافل شد، آن هم در بحث پرکششی مثل ازدواج در خانواده ایرانی. نگارنده‌ی کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی پس از موضوعات مختلف، بحث را با بررسی دگرگونی‌های زبان‌شناختی در واژگان مرتبط با خانواده جمع می‌کند. پس اگر شما نیز نسبت به ریشه‌ی فرهنگی و اجتماعی واژه‌هایی مثل برادر و خواهر ناتنی، نامادری و زن بابا کنجکاوید و یا دوست دارید درباره‌ی تاریخچه‌ی حضور زنان صیغه‌ای در شجره‌نامه‌های خانوادگی بیشتر بدانید پیشنهاد می‌کنیم با ادامه‌ی این پژوهش متفاوت و شنیدنی همراه باشید.

این کتاب با تلاش نشر رادیو گوشه و همکاری انتشارات بیدگل تهیه شده است و با ترجمه‌ی محمد سروی زرگر و صدای محیا ساعدی به گوش شما می‌رسد.

کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی برای شما مناسب است اگر

• به پژوهش‌های جامعه‌شناختی به ویژه در حوزه حقوق زنان و جامعه‌شناسی خانواده و ازدواج علاقه دارید.
• از مرور جستارهای روایی و روایت‌های مستند درباره‌ی تاریخ، فرهنگ و سنت ایرانی لذت می‌برید.

در بخشی از کتاب صوتی جریان‌های پنهان خانوادگی: ناگفته‌هایی از عشق و ازدواج در ایران مدرن می‌شنویم

در ایران، بازشدن پای عشق به ازدواج به‌منزلۀ حسی پسندیده به دهه‌های آخر قرن نوزدهم برمی‌گردد. دگرگونی مفهوم عشق از نشانه‌های مهم تحول در مدرنیتۀ ایرانی بوده است: متعاقب بهنجارسازی روابط دو جنس و فراهم شدن فضا برای معاشرت زن و مرد در عرصۀ عمومی، ازدواج از قراردادی خانواده‌محور و مبتنی بر زادوولد از نو در مفهومی زوج‌محور و مبتنی بر عشق تجسد پیدا کرد. همان‌گونه که جاهای دیگر به‌تفصیل بحث کرده‌ام، روشنفکران تجددخواه شروع کردند به محکوم‌کردن ازدواج‌های ازپیش‌مقرر و صیغه و درمقابل از ازدواج مبتنی بر مهر و محبت و عشق و انتخاب حمایت کردند. این در ابتدا کاری شاق بود. وقتی نسلی متأخر از روشنفکران در لحظۀ گذار به قرن بیستم به موضوعات عشق، سکسوالیته و ازدواج پرداختند دو ژانر، هردو با یک منطق روایی تراژیک، بیشترین محبوبیت را داشتند.

نخست، داستان‌های عاشقانه‌ای که از الزامات اصلاحات ملی مایه می‌گرفتند. در این رمان‌ها، امکان پایان خوش با وجود موانعی مانند برداشت‌های رایج از ازدواج، نظارت همه‌جانبۀ والدین در انتخاب همسر، انتظارات ناهمسان مردان و زنان، فقدان آموزش مدرن برای زنان، ناعادلانه‌بودن رفتار و تصمیمات مردان دین و دولت، تا خودکامگی حکومت‌ها میسر نبود. چنین فرجام‌های تراژیکی حاوی امکانی برای سعادت و خوشبختی بود: ازبین‌بردن خودکامگی، اصلاحات آموزشی و قانونی و همچنین تحولات فرهنگی در ارتباط با جنسیت و سکسوالیته این امکان را فراهم می‌آورد که داستان را از نو با پایانی خوش نوشت.

فهرست مطالب کتاب صوتی