معرفی و دانلود کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت: فرهنگ اجتماعی و روایت ادبی در هزار و یک شب

معرفی کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت: فرهنگ اجتماعی و روایت ادبی در هزار و یک شب

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت، اثری تحلیلی درباره‌ی ماندگاری داستان هزار و یک شب در طول اعصار است. شهرام دلشاد، در این اثر از دیدگاهی تحلیلی به بازخوانیِ هزار ویک شب به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار ادبی جهان پرداخته است. پس از مطالعه‌ی کتاب حاضر، پاسخی کامل برای این پرسش پیدا می‌کنید که چرا داستان هزار و یک شب برای سده‌های متمادی گمنام مانده است.

درباره‌ی کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت، منبعی سودمند برای آشنایی با جنبه‌های مختلف داستان هزار و یک شب و تأثیر این اثر ادبی ارزشمند در فرهنگ و تاریخ است. شهرام دلشاد، نویسنده‌ی کتاب، در این اثر به بازخوانیِ فنیِ کتاب هزار و یک شب از دیدگاه‌های مختلف ادبی و تاریخی پرداخته است. این بازخوانی به شما کمک می‌کند تا در جریان دلیل گمنامی چندصدساله‌ی هزار و یک شب قرار بگیرید و با جنبه‌های فنیِ داستان از منظر روایی و صناعت‌های بلاغی آشنا شوید.

شهرام دلشاد، مطالب کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت را با توضیحاتی درباره‌ی سرنوشت داستان هزار و یک شب پس از فروپاشی سلسله‌ی ساسانی آغاز کرده است. در پی نابودی مکتب‌های علمی، مجامع ابدی و دانشگاهیِ مرتبط با امپراتوری ساسانی، داستان هزار و یک شب در بین مردمان عراق جایگاه پیدا می‌کند. این داستان در آن زمان به نام هزار اَفسان و الف لیله و لیله، تغییر اسم می‌دهد. به‌رغم تغییر نام، هزار و یک شب همچنان گمنام باقی می‌ماند. شهرام دلشاد، روح واقع‌گرایانه‌ی جامعه‌ی عربی را به‌عنوان نخستین دلیل برای گمنامی داستان هزار و یک شب مطرح کرده است. دنیای خیالی و دلنشین داستان‌های شهرزاد برای محیط خشن، خشک و واقع‌گرای عربی به مثابه‌ی تافته‌ای جدابافته بود.

راز خلوت‌گزینی شهرزاد قصه‌گو از منظر شهرام دلشاد

مطالب کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت با توضیحاتی درباره‌ی تعارض داستانِ این اثر با شریعت، ادامه پیدا می‌کند. شهرام دلشاد، تضاد میان داستان‌های شهرزاد و شریعت را در چندین لایه بررسی کرده است. روابط میان زن و مرد در بسیاری از داستان‌های این اثر به صراحت بیان شده‌اند. چنین گفتاری در جامعه‌ی اسلامیِ آن زمان نکوهیده تلقی می‌شد. از طرف دیگر، داستان‌های هزار و یک شب، افسانه بودند و شریعت جامعه‌ی اسلامی، آن را حرام یا مکروه قلمداد می‌کرد. استفاده از عنصر جادوگری نیز دلیل دیگری برای عدم پذیرش داستان‌های هزار و یک شب در سده‌های نخست پس از اسلام برشمرده شده است.

در بخش‌های بعدی به مقایسه‌ی جایگاه داستان‌های هزار و یک شب با دیگر آثار کهن ایرانی مانند لیلی و مجنون و کلیله و دمنه توجه نشان داده شده است. در این بخش‌ها پرسش جالبی مطرح شده که چگونه کتابی مانند کلیله و دمنه با داستان‌هایی خرافی، در بین ادب‌دوستان به محبوبیت رسید و هزار و یک شب از این محبوبیت محروم ماند.

در ادامه‌ی کتاب تحلیلی و شهرزاد دیگر سخن نگفت، سخیف بودن داستان‌های این اثر از دیدگاه خواننده‌های سده‌های پیش، به‌عنوان دلیلی برای حذف آگاهانه‌ی هزار و یک شب از مجامع ادبی قدیمی برشمرده شده است. در سده‌های پیشین، داستان‌های هزار و یک شب از نظر ادبی، قصه‌های وزینی به‌حساب نمی‌آمدند و مورد توجه اُدبا قرار نمی‌گرفتند. شهرام دلشاد، مطالب کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت را با روایت‌شناسیِ داستان هزار و یک شب ادامه داده است. این اثر تحلیلی با بررسی تداخل روایی و هم‌بوم‌پنداری در داستان‌های هزار و یک شب خاتمه پیدا می‌کند.

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت را انتشارات مروارید چاپ و روانه‌ی بازار کرده است.

کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت برای شما مناسب است اگر

• دانشجو یا استاد ادبیات فارسی هستید.
• در حوزه‌های نقد و تحلیل ادبیات کهن فارسی فعالیت می‌کنید.
• به داستان‌های هزار و یک شب علاقه دارید و می‌خواهید درباره‌ی این شاهکار ادبی بیشتر بدانید.

در بخشی از کتاب و شهرزاد دیگر سخن نگفت: فرهنگ اجتماعی و روایت ادبی در هزار و یک شب می‌خوانیم

در زمینۀ شاخصۀ نخست باید گفت که ادبیات و نقد ادبی عربی قدیم اصولاً به شعر بیش از داستان توجه می‌کرد. آن‌ها حتی به قصه‌ها و نثرهای ادبی که جنبه‌های مثبت بسیاری دارند و به اتهام‌های هزار و یک شب هم گرفتار نیستند، توجه چندانی نداشتند، چه رسد به هزار و یک شب با همۀ اتهام‌های دیگری که به آن وارد است. کتاب‌های نقد ادبی که در قرون متوالی نگاشته شده، مملو از نقد نمونه‌های متعددی از شعر است و جای نثر بسیار تنگ و نادیدنی است. تنها کتاب موجود در زمینۀ ارزیابی نثر کتابی است با عنوان نقد النثر از قدامة بن جعفر (۸۸۸-۹۴۸م) که آن هم برخلاف عنوانش از نمونه‌های زیاد شعر برخوردار است و غالباً به نقد شعر می‌پردازد. در دیگر آثار نقد ادبی کلاسیک، نثر و تحلیل نثر مورد توجه ناقدان قرار نگرفته است.

در این جای تنگ و کوچک مسلماً نشستنگاهی برای شهرزاد پیدا نمی‌شود و او مدام خویشتن را بیرون از فضای نقد ادبی، پشت درهای بسته می‌یابد و ‌باید زبان در کام گیرد تا از بین نرود و مورد هجوم و حملۀ مخالفان متعصب و تندرو قرار نگیرد. او ‌باید از صحنة داوری ناعادلانه بگریزد و سفرۀ روایتش را جایی دیگر پهن کند. شهرزاد که امروزه به‌ اسوه و سرمشقی در کتاب‌های نقد ادبی به‌ویژه نقد روایت تبدیل شده و هر آن‌کس که می‌خواهد از نقد روایت سخن گوید، لاجرم باید صفحاتی را به شهرزاد و اثر ارزنده‌اش اختصاص دهد، در کتاب‌های نقد ادبی قدیم از هرگونه اظهارنظر و محبتی محروم بود و به‌کلی از صحنۀ نقد ادبی طرد شده بود.

فهرست مطالب کتاب

پیشگفتار
کتاب نخست: سکوت شهرزاد
فصل نخست: روح واقع‌گرایی جامعۀ اسلامی
فصل دوم: تعارض با شریعت
فصل سوم: هزار و یک شب: اثری درجه‌دو
فصل چهارم: اصالت ایرانی کتاب
کتاب دوم: ساعت خواب شهرزاد
فصل نخست: پایان ‌باز
فصل دوم: تقاطع زمانی
فصل سوم: قاعدۀ عجیب و اعجب
فصل چهارم: تعویق نقطۀ اوج
شگرد پنجم: تداخل روایی
فصل ششم: پرسشگری
فصل هفتم: هم‌بوم‌پنداری
کتاب‌شناسی