معرفی و دانلود کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان

معرفی کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان

کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان به قلم جیمز پل جی راهنمایی عملی و گام‌به‌گام برای تحلیل گفتمان است. نویسنده با معرفی کردن 28 ابزار کاربردی، روشی تحقیقی برای پژوهشگران داده‌های کیفی در علوم انسانی ارائه داده است. هر کدام از ابزارها با توضیحات و مثال‌های عملی همراه شده‌اند و هدف کتاب سوق دادن خواننده از نظریه‌پردازی صرف، به اجرای عملی تحلیل گفتمان است.

درباره‌ی کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان

تصور کنید یک موجود فضایی به یک کافه در تهران وارد می‌شود. فرض کنید که معنای لغوی کلمات را می‌فهمد. ناگهان پس از ورودش مردی به او سر تکان می‌دهد و می‌خواهد صورتش را ببوسد. کمی جلوتر می‌بیند یک نفر دارد با لبخند و گفتن «فدات شم عزیزم»، مهمانش را بدرقه می‌کند. اما خبری از کشته شدنِ آن فرد نیست. یک نفر دیگر می‌گوید، «همه می‌دونن لاته‌های اینجا حرف نداره!» منظور از «همه» چه کسانی هستند؟ تمام مردم تهران؟ تمام مردم ایران؟

زبان تنها وسیله‌ی انتقال اطلاعات نیست!

این‌ها سوالاتی است که جیمز پل جی (James Paul Gee) در کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان (How to do Discourse Analysis: A Toolkit) در حال پاسخ دادن به آن‌هاست. این اثر یکی از منابع یادگیری تحلیل گفتمان به صورت عملی محسوب می‌شود و برخلاف بسیاری از متون نظری سنگین و انتزاعی که در نظریه‌پردازی محدود می‌شوند، پل جی با زبانی ساده اصول تحلیل نظام‌مند را آموزش می‌دهد. در این کتاب با 28 ابزار تحلیل مواجه خواهید شد که با توضیحات کافی، مثال و تمرین همراه شده است.

جعبه ابزار تحلیل گفتمان؛ 28 ابزار کاربردی برای عجیب و غریب‌سازی زبان روزمره

ساده‌اندیشی است که زبان را تنها به نمود گفتاری یا نوشتاری محدود کنیم یا تصور کنیم که ویژگی‌هایی مانند زیر و بمی، استفاده از بینامتنیت یا به وجود آوردن جهان‌های فرضی، معنایی مازاد به گفت‌وگو اضافه نمی‌کنند. تمرکز اصلی جیمز پل جی بر این است که نشان دهد ما برای انجام دادن کارهایمان در جهان اجتماعی از زبان استفاده می‌کنیم. برای تصاحب کردن، دو به‌هم‌زنی کردن، آشتی دادن یا آموزش دادن مفهومی پیچیده به یک کودک. از طریق گفتمان‌ها هویت‌ها ساخته می‌شوند، روابط قدرت بازتولید می‌شوند و ایدئولوژی‌ها در جامعه خودشان را تثبیت می‌کنند.

نویسنده در کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان، خواننده را تشویق می‌کند که به‌صورت انتقادی به متن‌ها و گفتارهای روزمره نگاه کند و لایه‌های پنهانی معنا و فرض‌های ایدئولوژیک در پس آن‌ها را آشکار سازد. درست مانند همان موجود فضایی‌ای که زبان انسان‌ها برایش غریبه است، پایه‌ی اصلی این اثر نیز بر غریبه‌سازی زبان روزمره برای تحلیل دقیق استوار شده است.

جیمز پل جی بیشتر بر جزئیات زبانی (دستور، اشاره‌ها و بافت) تمرکز داشته و تحلیل‌هایش قابلیت تعمیم به تحلیل‌های چندرسانه‌ای (تصاویر، فیلم و بازی) را نیز دارند. همان‌طورکه از نام کتاب پیداست، قرار نیست در میان تحلیل‌ها و جملات تودرتو گم شوید، بلکه نحوه‌ی کار کردن با ابزارهایی را یاد خواهید گرفت که در پروژه‌های تحقیقی کیفی و یا حتی تحلیل‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی روزمره، شما را یاری خواهد کرد.

کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان، با ترجمه‌ی دقیق و روان فاطمه عظیمی فرد، از انتخاب‌هایی است که ارزش مطالعه و استفاده در کلاس درس و پژوهش را دارد. این کتاب در مجموعه‌ی تحلیل گفتمان نشر نویسه‌ی پارسی در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است.

کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان برای شما مناسب است اگر

• فارغ‌التحصیل یا دانشجوی مقاطع ارشد و دکتری زبان شناسی هستید و به دنبال منبعی تمرین‌محور برای یادگیری تحلیل گفتمان می‌گردید.
• پژوهشگر حوزه‌های علوم اجتماعی، علوم سیاسی و مطالعات رسانه هستید و می‌خواهید از تحلیل گفتمان به‌عنوان «روش پژوهش» خود استفاده کنید.
• دانشجو یا علاقه‌مند به زبان انگلیسی آمریکایی هستید و می‌خواهید ظرافت‌های گفتمانی و تنوعات نحوی این زبان را بهتر درک کنید.
• در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌های زبان شناسی کاربردی، آموزش زبان، روان‌شناسی، انسان‌شناسی و ارتباطات تحصیل می‌کنید.

در بخشی از کتاب جعبه ابزار تحلیل گفتمان می‌خوانیم

ازآنجایی‌که دانش مشترک فرهنگی (یکی از ابعاد بافت) اغلب بدیهی فرض می‌شود، به نمونه‌ای از ارتباط در فرهنگی می‌پردازیم که برای ما غریبه است. در اینجا نمی‌دانیم کدام بخش از اطلاعات فرهنگی مفروض گویندگان، می‌تواند ناگفته بماند. مثال از کتاب ارزشمند ویلیام هنکس به نام زبان و تمرین‌های ارتباطی (1996) گرفته شده است.

در شهر کوچکی در یوکاتان مکزیک، یک شمن مایایی به نام دون چابو با مارگوت عروسش و یک مهمان مردم‌شناس غذا می‌خورند. همگی در خانه مارگوت هستند. مرد جوانی به نام یوم از بیرون نزدیک خانه می‌شود. وی درحالی‌که در کنار پنجره ایستاده است، ‌ می‌پرسد: «آیا دون چابو نشسته است؟» مارگوت جواب می‌دهد: «برو آنجا، او دارد می‌نوشد. برو آن جا داخل.»

معنی این پاره‌گفتارها برای افرادی‌که به این فرهنگ تعلق ندارند، روشن نیست. بخش قابل‌توجهی از دانش فرهنگی بدیهی فرض‌شده و گویی شناخته شده است. مثلاً افرادی که دور میز نشسته‌اند دارند غذا می‌خورند. پس چرا مارگوت می‌گوید دون چابو «در حال نوشیدن است»؟ افزون‌براین، پاسخ مارگوت می‌توانست درست باشد اما درحالی‌ بیان شده است که دون چابو با یک نان ساندویچی در دست به جلو خیره شده بود (در عمل نه می‌نوشید و نه می‌خورد). درواقع، در زبان مایایی استفاده از فعل «نوشیدن» با جمله در حال خوردن است برابر است.

ازسوی‌دیگر، پاسخ مارگوت این را می‌رساند که دون چابو «نشسته» است. نکته جالب اینکه اگر دون چابو ایستاده یا حتی در جای دیگر خانه‌اش بود و یا در حال استحمام بود، ‌ باز هم استفاده از «نشسته» است، صحیح بود.

یا نکته آخر اینکه مارگوت واژه «آنجا» را به کار برده است. این واژه در زبان مایایی به معنی «حداکثر فاصله از گوینده» است. مردم یوکاتان برای اشاره به اقوامی که در خارج از یوکاتان و یا دیگر ایالت‌های مکزیک به سر می‌برند، از همین واژه استفاده می‌کنند. مارگوت درحالی از این واژه استفاده می‌کند که فاصله‌اش با دون چابو که در همان محوطه خانه است، بیشتر از ده متر نیست.

فهرست مطالب کتاب

مقدمه نویسنده
پیشگفتار مترجم
بخش اول: زبان و بافت
1-1. زبان و فراگیری زبان
2-1. بافت
نکته دستوری # اشاره‌ها
3-1. دو ابزار: ابزار جالی خالی پرکن و ابزار عجیب‌وغریب‌سازی
4-1. کار با ابزار جای خالی پر کن
نکته دستوری #2: نهاد و گزاره
5-1. کار با ابزار عجیب‌وغریب‌سازی
نکته دستوری#3 آهنگ (جمله)
6-1. مشکل قاب
7-1. ابزار مشکل قاب
8-1. کار با ابزارمشکل قاب
بخش دوم: بگویید، عمل کنید و طراحی کنید
1-2. ابزار حرف و عمل با هم
2-2. کار با ابزار حرف و عمل با هم
3-2. کاربرد دستور زبان برای تولید ساخت‌ها و معناها
نکته دستوری #4: واژگان
4-2. ابزار دیگه چطور می‌شه گفتش
نکته دستوری #5: یکپارچه‌سازی اطلاعات
5-2. کار با ابزار دیگه چطور می‌شه گفتش
نکته دستوری #6: مبتداها و آغازگرها
6-2. چرا به کمک دستور زبان ساختار طراحی و تولید می‌کنیم
7-2. کاربرد زبان برای ساخت چیزها در دنیا
نکته دستوری #7: فرازها
بخش سوم: ساخت چیزها در جهان
1-3. ابزار بازتاب بافت
2-3. کار با ابزار بازتاب بافت
3-3. ساختن تکالیف و ساختن ابزار
4-3. ابزار اهمیت‌ساز
5-3. کار با ابراز اهمیت‌ساز
6-3. ابزار فعالیت‌ساز
7-3. کار با ابزار فعالیت‌ساز
8-3. ابزار هویت‌ساز
9-3. کار با ابزار هویت‌ساز
10-3. ابزار رابطه‌ساز
11-3. کار با ابزار رابطه‌ساز
12-3. ابزار سیاست‌ساز
13-3. کار با ابزار سیاست‌ساز
14-3. ابزار پیوندساز
نکته دستوری #8: انسجام
15-3. کار با ابزار سازنده انسجام
16-3. ابزار نظام‌های نشانه‌ای‌ساز و دانش‌ساز
17-3. کار با ابزار نظام‌های نشانه‌ای‌ساز و دانش‌ساز
نکته دستوری#9: جریان موضوع و زنجیره موضوع
بخش چهارم: ابزارهای نظری
1-4. شش ابزار نظری
2-4. ابزار معنی موقعیتی
3-4. کار با ابزار معنی موقعیتی
4-4. ابزار زبان‌های اجتماعی
5-4. کار با ابزار زبان اجتماعی
6-4. ابزار بینامتنیت
7-4. کار با ابزار بینامتنیت
8-4. ابزار جهان‌های ترسیم‌شده
9-4. کار با ابزار جهان‌های ترسیم‌شده
10-4. ابزار کلان‌گفتمان
11-4. کار با ابزار کلان‌گفتمان (گفتمان با «D» بزرگ)
12-4. ابزار کلان‌منازعه
13-4. کار بار ابزار کلان‌منازعه
جمع‌بندی
واژه‌نامه
پیوست
نمایه